Πένθος & σώμα
Η απώλεια ενός αγαπημένου ανθρώπου πέρα από μια συναισθηματική εμπειρία, είναι και μια βαθιά σωματική διαδικασία. Το πένθος μπορεί να επηρεάσει ολόκληρο τον οργανισμό: από πόνους στο σώμα και εξάντληση μέχρι πεσμένο ανοσοποιητικό και πεπτικές διαταραχές.
Σύμφωνα με τον ερευνητή George Slavich, ο λόγος βρίσκεται βαθιά στην εξελικτική μας ιστορία. Οι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι για σύνδεση. Οι σχέσεις μας λειτουργούν σαν ένα σύστημα προστασίας, συναισθηματικής αλλά και κυριολεκτικά σωματικής.
Όταν αυτή η σύνδεση χάνεται, ο εγκέφαλος και το σώμα αντιδρούν σαν να βρισκόμαστε σε κίνδυνο.
Όταν το σώμα μπαίνει σε “κατάσταση συναγερμού”
Μετά από μια σημαντική απώλεια, το σώμα ενεργοποιεί μηχανισμούς επιβίωσης. Το ανοσοποιητικό σύστημα γίνεται πιο δραστήριο και προκαλεί αυξημένη φλεγμονή, μια αντίδραση που εξελικτικά μας προστάτευε από τραυματισμούς.
Ωστόσο, αυτή η διαδικασία έχει και κόστος:
μειώνεται η άμυνα απέναντι σε ιούς
εμφανίζεται κόπωση και αίσθημα “αρρώστιας”
αυξάνεται η ευαισθησία στον πόνο
μειώνεται η διάθεση και η ενέργεια
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι λένε πως στο πένθος “πονάει όλο το σώμα”. Αυτό όντως συμβαίνει βιολογικά.
Η χρόνια φλεγμονή μπορεί επίσης να επηρεάσει το μικροβίωμα του εντέρου, συνδέοντας το πένθος όχι μόνο με ψυχικές δυσκολίες αλλά και με σωματικές ασθένειες μακροπρόθεσμα.
Μια υπαρξιακή ματιά στο πένθος
Η υπαρξιακή θεραπεία βλέπει το πένθος όχι απλώς ως σύμπτωμα αλλά ως μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία. Η απώλεια μας φέρνει αντιμέτωπους με θεμελιώδη ερωτήματα:
Τι σημαίνει σύνδεση;
Πώς συνεχίζεται η ζωή όταν αλλάζει το νόημά της;
Ποιος είμαι χωρίς τον άλλον;
Το πένθος συχνά διαλύει την ψευδαίσθηση σταθερότητας και μας φέρνει πρόσωπο με πρόσωπο με την ευαλωτότητα και τη θνητότητα, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να γίνει και πηγή βαθύτερης επίγνωσης και νοήματος.
Το πένθος δεν θεραπεύεται. Βιώνεται.
Το σώμα ως πυξίδα
Από μία καθαρά σωματική οπτική, το πένθος είναι μια εμπειρία που δεν αφορά μόνο το μυαλό αλλά κυρίως το νευρικό σύστημα.
Η απώλεια ενεργοποιεί μηχανισμούς άμυνας:
πάγωμα, υπερένταση ή απόσυρση.
Γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι στο πένθος νιώθουν:
μούδιασμα
σωματική ένταση
αίσθηση αποσύνδεσης
Η θεραπευτική διαδικασία δεν αφορά μόνο το να “μιλήσουμε” για την απώλεια, αλλά και να βοηθήσουμε το σώμα να επιστρέψει σταδιακά σε αίσθηση ασφάλειας.
Πώς μπορούμε να υποστηρίξουμε τον οργανισμό στο πένθος
Η ρύθμιση του ανοσοποιητικού και του νευρικού συστήματος μπορεί να υποστηριχθεί μέσα από απλές αλλά ουσιαστικές πρακτικές:
1. Παρουσία στο εδώ-και-τώρα
Η ενσυνειδητότητα (mindfulness) βοηθά να μειωθεί η υπερδιέγερση και να επιστρέψει το σώμα σε αίσθηση σταθερότητας.
2. Σχέσεις και σύνδεση
Η απομόνωση είναι φυσική αντίδραση στο πένθος αλλά η επαφή με άλλους είναι βασικός παράγοντας ανθεκτικότητας.
3. Φροντίδα του σώματος
Διατροφή, ύπνος και κίνηση λειτουργούν σαν “ρυθμιστές” της φλεγμονής και του στρες.
4. Σταδιακή σωματική επίγνωση
Ασκήσεις γείωσης, αναπνοής και ήπιας κίνησης βοηθούν το νευρικό σύστημα να επανέλθει σε ισορροπία.
Το πένθος ως διαδικασία μεταμόρφωσης
Παρότι ο πόνος της απώλειας μπορεί να είναι βαθύς και αποσταθεροποιητικός, δεν αποτελεί μόνο μια εμπειρία κατάρρευσης.
Είναι επίσης μια διαδικασία αναδιοργάνωσης:
του σώματος, της ταυτότητας και της σχέσης μας με τον κόσμο.
Και ίσως μέσα στην απώλεια, το σώμα δεν ψάχνει να ξεχάσει.
Ψάχνει να μάθει πώς να ζει ξανά με μια νέα μορφή σύνδεσης.
